მოგვმართეთ

 

   ჩვენ მივესალმებით

       უკუკავშირსა და

  შესწორებებს გვერდზე

  მოცემულ ისტორიებსა

       და თარგმანთან

        დაკავშირებით.

 

                 * * *

  aurelia@tsutisopeli.com

 facebook.com/tsutisopeli

 

 

შემოწირულობა

 

 თუ თქვენ მოგწონთ რასაც

ხედავთ და გესმით, გაიღეთ

    შემოწირულობა. ყველა

       შემოსული სახსრები

    პირდაპირ მოხმარდება

      საიტის მომსახურებას.


       

 

 

 

 

მერი ჯიხოშვილი
ზემო ალვანი

წოველი თუში ქალი მერი, რომელიც თუშეთის მთებში მდებარე ზემო ალვანშია დაბადებული, მუშაობს ადგილობრივ კლუბში და არის ანსამბლ “კესელოს” წევრი. მერის გამორჩეული იუმორის გრძნობა აქვს და ის არაჩვეულებრივად მუსიკალურია. ბავშვობიდან გარმონით მოხებლულს უყვარს დაკვრა და სიმღერების მღერა ორივე ენაზე, ბაცბურსა და ქართულზეც.

 

ბაცბური და სხვა კავკასიური მივიწყებული ენების თაობაზე ინფორმაციის მისაღებათ მიმართეთ ვებ გვერდს UNESCO’s Atlas of the World’s Languages in Danger.  ასევე გადახედეთ ინფორმაციას Batsav. ეს ვებ გვერდი შედგენილაი A.J.T. Bainbridge-ის მიერ.

 

ბაცბურ ენაზე სხვა სიმღერების მოსასმენად, ესტუმრეთ ფატიმა ბართიშვილის, ანსამბლი ''წოვათას'' და ნინო არინდაულის პროფილს.

ტივ
+ სიმღერის შესახებ

Meri took this ballad which was originally in Georgian and translated it into Bats, a severely endangered language spoken by the Ts'ova-Tush.  

 

To listen to the Georgian version of this song called ''Khidi,'' visit the page of Nik'oloz Gigoshvili.

 

To hear more songs in the Bats language, visit the pages of Pat'ima BartishviliNino Arindauli and Ts'ovata Ensemble.

+ ლირიკა

ტივ (ბაცბურად)

 

ფჱჰე ბოლო ლამზურჩ მინდრეა

ცჱჰა ლამზურ კაწკო ტივ დაო

ეტივევ ვეეცინ ჩუ იხო

ეტივევ ვეგრე შარნ იხო

 

სე აგ ეტივევ ლელინა

უკვე დჱეუზტყ შო დაელო

სე აგას ლეოდ ე ტივენ

თამარ ხანლუნა დაელო

 

ტივ ხუმ მაინცა დისოლო

დახეემე ტივხუმ ტივდა

მენიშ წინიშ ჩუიხა

მენიშ ტყო დუხცო დაღოგა

 

თარგმანი

 

ხიდი 

 

სოფლის ბოლოში ველზე

ერთი პატარა ხიდია

/ამ ხიდით ჩვენ ერთად მოდიან

ამ ხიდით ჩვენგან მიდიან/

 

ბებია ჩემი ამ ხიდით

დადის ოთხმოცი წელია

/ბებია ამბობს ეს ხიდი

თამარის დროინდელია/

 

ხიდი ხომ მაინთს დარჩება

რადგანაც ხიდი ხიდია

/ზოგი პირველად შემოვა

ზოგი საერთოთ წავაო/

ტექსტი - ტივ
+ სიმღერის შესახებ

''T'iv'' is sung in the severally endangered Bats language.   Here, in order for us to better hear the language, Meri reads the poem.

 

To hear more songs in the Bats language, visit the pages of Pat'ima BartishviliNino Arindauli, and Ensemble Ts'ovata.

 

Please visit UNESCO’s Atlas of the World’s Languages in Danger to learn more about the Bats language. To learn more about the Ts’ova Tush, and other minority groups in the Caucasus, read on at Batsav, an informative website created by A.J.T. Bainbridge.

+ ლირიკა

ტივ (ბაცბურად)

 

ფჱჰე ბოლო ლამზურჩ მინდრეა

ცჱჰა ლამზურ კაწკო ტივ დაო

ეტივევ ვეეცინ ჩუ იხო

ეტივევ ვეგრე შარნ იხო

 

სე აგ ეტივევ ლელინა

უკვე დჱეუზტყ შო დაელო

სე აგას ლეოდ ე ტივენ

თამარ ხანლუნა დაელო

 

ტივ ხუმ მაინცა დისოლო

დახეემე ტივხუმ ტივდა

მენიშ წინიშ ჩუიხა

მენიშ ტყო დუხცო დაღოგა

 

თარგმანი

 

ხიდი 

 

სოფლის ბოლოში ველზე

ერთი პატარა ხიდია

/ამ ხიდით ჩვენ ერთად მოდიან

ამ ხიდით ჩვენგან მიდიან/

 

ბებია ჩემი ამ ხიდით

დადის ოთხმოცი წელია

/ბებია ამბობს ეს ხიდი

თამარის დროინდელია/

 

ხიდი ხომ მაინთს დარჩება

რადგანაც ხიდი ხიდია

/ზოგი პირველად შემოვა

ზოგი საერთოთ წავაო/

თუშითა
+ სიმღერის შესახებ

Meri sings this beautiful ballad about Tusheti, originally in Georgian, in the severely endangered Bats language.

 

 

+ ლირიკა

თუშითა (ბაცბურად)

 

მიჩჰე მე გაზაფხულა ჩუ იხო ჰედლაშა

მიჩჰე მე საჯიხვი მაგ ლავ დაჰაცო დაშა

მიჩჰე მე ალზანა ცოიაგ შერ გონმაქა

მიჩჰე მე ვეღეჩნახი დახარა დებლლარა

 

ჰალჰაბი კურელჩა ყიხდუწინჩ ყევბერნა

ფერდი მაქ გუდალჰე იალაღ ტიალი

იუტასე იეწასე ელამზურჩ მეთხეხა

დაკლევარ ცოდესტსოხ ჰომაქა ტიალი

 

ალოსჰოგ ლამზურა ღაზღაზე მაყიშა

ემაყიშ ალოსჰოგ ელამზურჩ ლამნირნა

ეყმეთხეჩ ბადრივ მე მეტბადიო დენოლა

ელომრემ ბუბქია ალვინ დაჰოსჰონა

 

თარგმანი:

 

თუშეთზე 

 

იქ სადაც გაზაფხული ივნისში იწყევა

იქ სადაც საჯიხვეებს თოვლი არ სცილდება

იქ სადაც ალაზანი ბობოქრობს თავნება

იქ სადაც თუში კაცის ცხოვრება იწყება

 

აშლილან ჯანღები ცოდვიან ხევიდან

მივდივარ გამოჩნდა იალაღ ტიალი

მივდივარ მივყვები ამ ლამაზ სამოთხეს

ფიქრი არ მშორდება მე შენზე ტიალი

 

გიმღერებ ლამაზო მე ნარნარ სიმღერებს

ამ ლექსებს მოგიძღვნი უბერებელ მთებიდან

ბუნების შვილებ რომ სწირავდნენ სიცოცხლეს

ამ მთების ყვავილებს თელავში მოგიტან

ტექსტი - თუშითა
+ სიმღერის შესახებ

Meri sings ''Tushita'' is in the severely endangered Bats language.  

 

Here, in order for us to better hear the language, she recites the poem.

 

To hear more songs in the Bats language, visit the pages of Pat'ima BartishviliNino Arindauli, and Ts'ovata Ensemble.

 

Please visit UNESCO's Atlas of the World's Languages in Danger to learn more about the Ts’ova language. To learn more about the Ts’ova-Tush, and other minority groups in the Caucasus, read on at Batsav, an informative website created by A.J.T. Bainbridge.

+ ლირიკა

თუშითა (ბაცბურად)

 

მიჩჰე მე გაზაფხულა ჩუ იხო ჰედლაშა

მიჩჰე მე საჯიხვი მაგ ლავ დაჰაცო დაშა

მიჩჰე მე ალზანა ცოიაგ შერ გონმაქა

მიჩჰე მე ვეღეჩნახი დახარა დებლლარა

 

ჰალჰაბი კურელჩა ყიხდუწინჩ ყევბერნა

ფერდი მაქ გუდალჰე იალაღ ტიალი

იუტასე იეწასე ელამზურჩ მეთხეხა

დაკლევარ ცოდესტსოხ ჰომაქა ტიალი

 

ალოსჰოგ ლამზურა ღაზღაზე მაყიშა

ემაყიშ ალოსჰოგ ელამზურჩ ლამნირნა

ეყმეთხეჩ ბადრივ მე მეტბადიო დენოლა

ელომრემ ბუბქია ალვინ დაჰოსჰონა

 

თარგმანი:

 

თუშეთზე 

 

იქ სადაც გაზაფხული ივნისში იწყევა

იქ სადაც საჯიხვეებს თოვლი არ სცილდება

იქ სადაც ალაზანი ბობოქრობს თავნება

იქ სადაც თუში კაცის ცხოვრება იწყება

 

აშლილან ჯანღები ცოდვიან ხევიდან

მივდივარ გამოჩნდა იალაღ ტიალი

მივდივარ მივყვები ამ ლამაზ სამოთხეს

ფიქრი არ მშორდება მე შენზე ტიალი

 

გიმღერებ ლამაზო მე ნარნარ სიმღერებს

ამ ლექსებს მოგიძღვნი უბერებელ მთებიდან

ბუნების შვილებ რომ სწირავდნენ სიცოცხლეს

ამ მთების ყვავილებს თელავში მოგიტან

შავი მანდილი
+ სიმღერის შესახებ

This poem was written some years ago - One of Meri's relatives left to work in Russia. Years passed and the man's mother's only request to her child was to send her a black head scarf.

 

Her son wrote a poem which he wrapped in the scarf and sent to his mother in Georgia. 

 

Meri set the words of his poem to song.

+ ლირიკა

შავი მანდილი

 

ეს თხოვნა იყო, მშობელო შენი

გულში ვატარე სათუთად დიდხანს

დედავ სიცოცხლეს შავი არ შვენის

მაინც ვასრულებ რაც მითხარ, დედა

 

დიდხანს ვეძებე შავი მანდილი

ჭაღარა თმები რომ დაგიმშვენო

შავი მანდილი, შორი მანძილი

ვით გაგეცვითოს, დედაო ჩემო

 

ბარათს გიგზავნი მანდილთან ერთად

შვილის ნაწერი გაგათბობს, ვიცი

ვიცი ემდური შენს დედის ერთას

ნახვის ლოდინში გული არ იცდის

 

დასრულდა ყრმობა ბოლოს და ბოლოს

ამბავი მზის და ზღაპარი მთვარის

მეც დავვაჟკაცდი მაწუხებს მხოლოდ

დედავ შენს თმებში ადრე ზამთარი

 

ფუნჯებიანი შავი მანდილი

მინდა ჭაღარა თმა დაგიმშვენო

შავი მანდილი, შორი მანძილი

მზით გაგეცვითოს, დედაო ჩემო

ირემი
+ სიმღერის შესახებ

This song is based on a poem by Joseph Noneshvili, a famous 20th century Georgian poet.  

 

Venera Urushadze translates Noneshvili's poem in her 1958 Anthology of Georgian Poetry:

 

‘Tis said one lovely moonlight night

A deer came wandering to a pool.

The pool, surrounded by tall reeds,

Lay motionless and tempting cool.

He saw his image mirrored there,

And at the antlers gazed with pride,

But at the long and slender legs

With deep regret and chagrin sighed.

Then suddenly a lion's roar

Awoke him from his reverie,

And in an instant the slighted legs

Like lightning flew across the lea.

Within the covert of the woods

He dashed to find a safe retreat,

But the branches of the thickets caught

The much-coveted antlers neat. 

 

Now give a thought to this old tale

For like the deer, perhaps, your eyes

See but the beauty of your face

Blind to all beneath the skies.

So if in praise you find delight

Then know, remember well, my dear,

Your beauty may destroy you as

The antlers high destroyed the deer.

+ ლირიკა

ირემი

 

გამიგონია მთვარიან ღამეს

ტბასთან მივიდა ერთი ირემი

ტბა იყო მშვიდი, და მოკამკამე

შემოხატული ლერწმის ჩრდილები

 

თავის ლანდი შენიშნა მორევს

და რო სინჯავდა შნოსა და იერს

არ მოეწონა ფეხები თორემ

ქორბუდა რქებმა მოხიბლეს ძლიერ

 

სწორედ იმ ხანას უცნაურ ძალით

გამოაფხიზლა ლომის ღრიალმა

და დაწუნებულ ფეხებმა ძალით

გადააქროლეს გაშლილ იალაღს

 

გადააქროლეს ტყეს შეეფარა

ტყე დაეფარა გაუვალ ბუჩქებს

და როცა ბილიკს ეძებდა წამით

იმ ლამაზ რქებით გაება უცებ

 

რომ დავუფიქრდი კარგო, ამ ამბავს

ბრძნულია იგი და ძველისძველი

იმ ირმებივით შენც ფიქრობ ალბათ

დე, ასე იყოს სურვილი შენი

 

მხოლოდ იცოდე, იცოდე მხოლოდ

თუ ქებით უფრო გადაირევი

ეგ სილამაზე დაგღუპავს ისევ

როგორც დაღუპა რქებმა ირემი

დანოს ციხესთან გოგონა იჯდა
+ სიმღერის შესახებ

სატრფიალო.

+ ლირიკა

დანოს ციხესთან გოგონა იჯდა

 

დანოს ციხესთან გოგონა იჯდა

იჯდა და ქსოვდა თუშურ ჭრელ წინდას

ქვიშის ჩხრიალზე შველივით შეკრთა

შეკრთა აენთო თვალები წმინდა

 

ჩემს წინ დგას იგი ხელსაქმით უხმოდ

მე მოგონებამ შორს გადამკარგა

იქნებ ის სულ სხვა გულისტოლს უხმობს

იქნებ ჭრელ წინდას სატრფოსთვის ქარგავს

 

სივრცე გაჰკვეთა მწყემსის ძახილმა

ხევებმა მისცეს გაბმული ეხო

გაღმა გამხმარი ფიჭვი დახრილა

ძირს ლოდდაყრილი ხეობა ეგდო

 

მითხრა წავიდეთ მოგვისწრებს წვიმა

გაჰყვა სოფლისკენ ბილიკს თამამად

გზაზე ნიავი წამოეწია

მხრებზე ნაწნავი შეუთამაშა

წავიდა გიშრის ნაწნავთა რხევით

წავიდა ჩუმად დუდუნებს ხევი

მთებო, რა ლამაზები ხართ
+ სიმღერის შესახებ

სატრფიალო.

+ ლირიკა

მთებო, რა ლამაზები ხართ

 

მთებო, რა ლამაზები ხართ

ცად აზიდულნო მხრებითა

თქვენშიამც დავიმარხები

ჩემი ყელშურთხა ცხენითა

 

შენზე ოცნებით ქალაუ

დაბლა ხე-მთათა კიდენი

თუ დასჭირდება არწივსაც

ფეხდაფეხ გავეკიდევი

 

მოვალ და გამოგიტაცებ

მთებს გადმოგავლებ ქარადა

იქ მწყემსის ქოხი დაგხვდება

ჩვენთვის თავშესაფარადა

არწივნი ვაჟის მხრით მოვლენ

შურთხნი დედოფლის მაყრადა

ძველი წოვრი საცეკვაო
+ სიმღერის შესახებ

This is an old Bats dance song melody that Meri plays on the garmoni.1  The doli is played by Nino Arindauli.

 

1A button accordion that originated in Russia and plays an important role in the musical tradition of the Tush in Georgia, as well as in other regions throughout the Caucasus. Read more about the garmoni here.  

+ ლირიკა

საინსტრუმენტო.

ძველი წოვრი დატირება
+ სიმღერის შესახებ

This is an old Bats mourning song, the melody of which Meri plays on the garmoni.1

 

To hear another version of this melody, listen to the track entitled ''T'irili'' on Ep'ro Torghvaidze's page.

 

1A button accordion that originated in Russia and plays an important role in the musical tradition of the Tush in Georgia, as well as in other regions throughout the Caucasus. Read more about the garmoni here.  

+ ლირიკა

საინსტრუმენტო.